Các biện pháp phòng ngừa mua bán người nhìn từ góc độ giới
Một số khía cạnh giới đáng quan tâm của tệ mua bán người
Các cơ quan chức năng cho biết, nạn mua bán người những năm gần đâydiễn biến ngày càng phức tạp, nghiêm trọng và có xu hướng gia tăng. Có thể một phần do tính chất đặc biệt phức tạp của loại tội phạm này mà chúng ta chưa có được các số liệu thống kê cụ thể, chính xác số vụ, số nạn nhân và thủ phạm tách theo nam, nữ trong từng giai đoạn. Tuy nhiên, một vài số liệu tách biệt theo giới tính cho thấy có đến 95-98 % nạn nhân là nữ trong khi đó tội phạm bao gồm cả hai giới và một số họ từng là nạn nhân! Các yếu tố giới chi phối nổi lên ở đây là: Tư tưởng trọng nam khinh nữ dẫn đến việc phụ nữ có rất ít hoặc mất quyền tự quyết đối với bản thân; Tình trạng mất cân bằng giới tính ở những nơi đến (phần lớn phụ nữ bị buôn bán qua biên giới phía bắc); Bất bình đẳng giới và tệ phân biệt đối xử dẫn đến tình trạng nghèo đói trầm trọng hơn đối với phụ nữ và chị em ít có cơ hội giáo dục, việc làm, tham gia công việc xã hội hơn so với nam giới; Định kiến giới khiến cho nam giới bằng mọi giá kiếm tiền về nuôi gia đình, các bậc cha mẹgả bán con gái cầu cơ hội đổi đời… Nạnnhân nữ ở mọi lứa tuổi đa phần bị lạm dụng tình dục đi kèm với bóc lột sức lao độnghoặc phải tham gia bán dâm còn nạn nhân namchủ yếu bị cưỡng bức, lao động khổ sai; trẻ em cả trai và gái bị bán làm con nuôi. Một số tình hình rất đáng quan tâm như môi giới thanh nữ lấy chồng nước ngoài vì mục đích kinh tế, du lịch tình dục với cả nam và nữ, lừa bán nữ sinh qua mạng Internet, mua bánbào thai…Những tổn thất và hậu quả để lại của nạn mua bán người dều rất trầm trọng nhưng tương đốikhác nhau giữa nam giới và phụ nữ. Để đối phó với những hình thức buôn bán người ngày càng tinh vi, các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác nắm tình hình, cập nhật thủ đoạn, thu thập tư liệu tách biệt theo giới tính và tiến hành phân tích từ góc độ giới để xác định những biện pháp phòng chống thích hợp, hiệu quả.
Thực tiễn công tác phòng, chống buôn bán người thời gian qua cho thấy chúng ta tập trung chủ yếu cho phòng,chống mua bán phụ nữ, trẻ em. Chính phủ đã có sự chỉ đạo quyết liệt, trong đó phải kể đến việc xây dựng và triện khai thực hiện Chương trinh hành động quốc gia phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em giai đoạn 2005-2010 (Chương trình 130/CP), 4 đề án theo quyết định 312/TTg ngày 30/11/2005…Một số văn bản chỉ đạo khác như Chỉ thị 16/TTg, Quyết định 17/TTg, Thông tư liên bộ 03/LT…đều mới chỉ đề cập tới đối tượng phụ nữ, trẻ em. Những tồn tại này cộng với những bất cập về quy định và cơ chế triển khai có thể gây thiệt thòi cho một số nạn nhân, trong đó có nam giới. Đã có những khảo sát cho thấy nam giới chưa được coi là nạn nhân, do đó các hoạt động giáo dục, tuyên truyền cũng thiếu đối tượng này. Việc đưa vào đời sống Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự liên quan tới Điều 119 từ “Tội mua bán phụ nữ” thành “Tội mua bán người”có lẽ còn cần một thời gian nhất định nữa.
Các biện pháp phòng ngừa nhìn từ góc độ giới
Một vấn đề có tính nguyên tắc là để bảo đảm bình đẳng giới cần lồng ghép yếu tố giới vào các quy định pháp luật, chính sách, chương trình và dự án về phòng, chống mua bán người. Các nguyên tắc bình đẳng giới cần được quán triệt trong quá trình xây dựng và thực thi các giải pháp can thiệp về luật pháp, chính sách. Cơ sở cho lồng ghép giới là các thông tin tách biệt theo giới tính và các tư liệu giới liên quan. Các hoạt động này cần được tiến hành một cách có hệ thốngvớisự bảo đảm về các nguồn lực cần thiết và sự phân công trách nhiệm cụ thể. Quy trình tương tự nên được áp dụng đối với các biện pháp phòng ngừa nạn mua bán người.
Rất đáng hoan nghênh là mặc dù chưa nhiều nhưng các biện pháp phòng ngừa được nêu đã cố gắng đề cập các khía cạnh giới liên quan. Chúng tôi thấy cần quan tâm thêm tới tính hệ thống của các giải pháp này để bảo đảm rằngyếu tố giới được được đưa vào một cách đồng bộ, xuyên suốt các quy định của dự Luật. Nhằmtăng cường yếu tố giới cần có các biện pháp - thường là cụ thểhơn, chi tiết hóa- đáp ứng đặc thù riêng của mỗi giới hoặc để phòng ngừa các thủ đoạn buôn bán phụ nữ, nam giới khác nhau đã và đang diễn ra. Thực tế lồng ghép giới vào quá trình xây dựng pháp luật vừa quacho chúng ta bài học về sự cần thiết phải ghi nhận tất cả các giải pháp và cân nhắc xem giải pháp nào nên đưa vào Luật còn giải pháp nào đưa vào văn bản dưới luật để tránh tình trạng trung tính về giới hoặc bỏ sót các giải pháp mà vẫn bảo đảm các quy định lập pháp.
Chúng tôi xin nêu một số kiến nghịcụ thể sau:
Thứ nhất, cần coi phụ nữ, trẻ em là nhóm nguy cơ cao trong mọi biện pháp phòng ngừa và áp dụng hình phạt tăng nặngđối với tội phạm mua bán phụ nữ, trẻ em để tăng tính răn đe.
Thứ hai, vì các điểm nóng của nạn mua bán người thường đi kèm với các hành vi đặc trưng(ví dụ đưa nam giới đi lao động khổ sai, nữ giới đi bán làm vợvà trẻ em đi làm con nuôi ở các địa phương phía bắc, du lịch tình dục hay lừa bán nữ sinh qua Internet ở các đô thị , môi giới lấy chồng nước ngoài hòng thu lợi bất chính ở địa bàn nam bộ) nên cần xác định đối tượng đích cụ thể cho các biện phápthông tin, giáo dục, truyền thông phù hợp từng địa bàn vừa tăng hiệu quả lại vừa tới được đối tượng có nguy cơ cao.
Thứ ba, tăng cường xóa đói giảm nghèo cho các điểm nóng nói chung trong đó tập trung vào đối tượng phụ nữ, dạy nghề và tạo việc làm cho nam nữ thanh niên có nhu cầu bức thiết, trợ giúp khẩn cấp với các gia đình lâm nạn đột xuất, hỗ trợ và tư vấn cho các gia đình đông con nghèo khó hoặc thanh nữ lỡ mang thai …
Thứ tư, từ thực tiễn vừa qua cho thấy, ngoài các cơ sở kinh doanh, dịch vụ cần quan tâm thêm các nhà hộ sinh, bệnh viện, các cơ sở nuôi dưỡng trẻ em mồ côi,tàn tật…để xác định trách nhiệm trong phòng chống mua bán trẻ em.
Thứ năm, đề nghị bổ sung tội buôn bán thai nhi vào BộLuật Hình sự và những điều khoản quy phạm pháp luật phù hợp. Bổ sung các biện pháp phòng ngừa mua bán thai nhi, du lịch tình dục, mua bán người để lấy nội tạng …
Thứ sáu, tăng cường thu hút các lực lượng xã hội, kể cả các tổ chức xã hội, phi chính phủ và các tổ chức hoạt động tại cộng đồng tham gia công tác phòng chống mua bán người. Nhiều nước có kinh nghiệm tạo điều kiện cho các tổ chức này tham gia phát hiện các vụ đưa người qua biên giới trái phép thông qua nghi vấn, động viên nạn nhân tố giác tội phạm, hỗ trợ nạn nhân… là những việc cơ quan chức năng khó làm xuể một phần do thiếu nhân lực .
Thứ bảy, cần nghiên cứu triển khai áp dụng quy định2 quốc tịch ở những nơi thích hợp để bảo đảm quyền vềquốc tịch của phụ nữ và trẻ emđồng thời có thêm biện pháp phòng ngừa rủi ro và bảo vệ phụ nữ đi lấy chồng là người nước ngoài.
Thứ tám, sớm nghiên cứu gia nhập Nghị định thư vềphòng chống, trấn áp và trừng trị nạn buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ, trẻ em, bổ sung cho Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Cuối cùng, thúc đẩy bình đẳng giới là một biện pháp phòng ngừa tích cực. Như đã nêu ở trên, cần tăng cường xóa bỏ định kiến giới, tôn trọng,hỏiý kiến trẻ em và quyền quyết định của phụ nữ trong gia đình; lồng ghép yếu tố giới trong các chương trình phát triển kinh tế-xã hội các ngành các cấp, đặc biệt là trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo, dạy nghề và tạo việc làm; Áp dụng các biện pháp quyết liệt và hiệu quả hơn nữa để triệt phá tệ mại dâm có liên quan dặc biệt với nạn mua bán người ./.
