Lễ hội Lồng Tông ở huyện Chiêm Hoá (Tuyên Quang)
Về dự lễ hội có Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Hà Thị Khiết, lãnh đạo tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, các ban, ngành, đoàn thể tỉnh Tuyên Quang cùng nhân dân các dân tộc trong tỉnh; du khách thập phương trong nước và quốc tế.
Lễ hội được tổ chức theo nghi thức truyền thống gồm có hai phần: Phần lễ và phần hội.
Phần lễ được thực hiện quy mô, trang trọng theo các bước: ruớc các mâm tồng, cúng tế tạ ơn, cầu mưa, cày ruộng, phát lộc tồng, múa xuống đồng…
Một kệ tồng 3 tầng làm bằng tre hình khối thang vuông đặt giữa khu ruộng lớn, đây là nơi đặt 9 mâm có chứa đồ lễ để cúng thánh thần, Thần Nông, Thổ Địa cầu cho một năm mưa thuận, gió hoà, mùa màng bội thu, nhà nhà yên lành, hạnh phúc, người người khoẻ mạnh...
Theo giờ tốt, khi mặt trời bắt đầu lên cũng là lúc đoàn rước mâm tồng ra nơi làm lễ mở đầu phần lễ. Đi đầu là 7 thanh niên trai tráng, mỗi người cầm trên tay một cành lá cây vừa đi vừa vung vẩy, theo quan niệm của đồng bào là để xua đuổi tà khí, rủi ro. Đi sau là đoàn múa lân, tiếp đến là thầy Cả (người cúng chính của buổi lễ) và các thầy giúp việc. Theo sau là 9 mâm tồng được các thiếu nữ đội trên đầu. Lễ vật gồm có gà luộc, trứng luộc nhuộm màu, thịt lợn, cá, xôi ngũ sắc, các loại bánh, các loại hạt giống lúa, ngô, lạc, đỗ tương, hoa quả và rượu trắng. Tiếp theo là các thiếu nữ đội các thau nước sạch, bê bắng rượu, hương hoa…
Các mâm lễ được đặt thứ tự lên kệ Tồng, tầng trên cùng gọi là thượng án là nơi mâm Tồng chính lễ (tổng, huyện), tầng thứ 2 là Trung án (thôn,bản) và tầng thứ 3 là Hạ án (các dòng họ), mỗi tầng đặt 4 mâm, tất cả đều quay về hướng chính Đông nơi có núi Bách Thần sừng sững.
Sau khi Thầy Cả làm lễ đặt mâm Tồng là đến lễ tạ ơn, lễ cầu sự ấm no, hạnh phúc; lễ cầu mưa và lễ cày ruộng, lễ phát tồng. Sau đó là phần cấy lúa, gieo hạt được thể hiện tượng trưng qua màn múa của các em học sinh.
Sang phần hội, hoạt động đầu tiên có ý nghĩa đặc trưng nhất, đông vui nhất là hội tung còn. Đây là trò chơi nhưng cũng là một nghi thức không bao giờ thiếu trong lễ hội Lồng Tông. Trên cây còn treo 3 vòng nhật nguyệt, tượng trưng cho Thiên - Địa – Nhân (trời, đất và con người). Theo quan niệm của đồng bào, còn phải được ném thủng và nếu thủng trước giời chính Ngọ thì năm đó mưa thuận, gió hoà, mùa màng bội thu. Hơn 5000 qủa còn được ném trong ngày hội hoà trong không khí hồ hởi, náo nức của mọi người dân.
Sau khi các cây còn được ném thủng, các hoạt động vui chơi khác được diến ra đồng loạt như: thi khâu còn đẹp, thi kéo co, đi cà kheo, leo cột, bắn nỏ, thi hát Shi, hát lượn, hát then, cọi, páo dung, khèn,sáo; thi nấu ăn… Các hoạt động này đã thu hút đông đảo đồng bào các dân tộc tham gia và cổ vũ.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Vương Thị Ngân, Bí thư huyện ủy Chiêm Hoá khẳng định: Ngày hội Lồng Tông đã ăn sâu trong tiềm thức mỗi người dân và trở thành ngày hội chung của đồng bào các dân tộc toàn huyện cũng như trong toàn tỉnh Tuyên Quang. Tết đến, xuân về, mỗi gia đình dù ở thị trấn hay các thôn, bản vùng cao, vùng sâu đều náo nức chuẩn bị cho Lễ hội Lồng Tông từ qủa còn nhiều sắc màu chứa đựng những hạt giống cho mùa sau, đến những lễ vật thiêng liêng dâng lên mâm tồng trong ngày hội. Mừng đất nước đổi mới, mừng Đảng quang vinh, mừng xuân Đinh Hợi, phát huy truyền thống của quê hương Chiêm Hoá anh hùng, cán bộ và nhân dân các dân tộc huyện Chiêm Hoá sẽ quyết tâm phấn đấu hoàn thành thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội năm 2007.
