Thực thi Luật phòng chống bạo lực gia đình vào cuộc sống
Có thể nói, trong quá trình hoàn thiện và thực thi chính sách pháp luật liên quan đến bảo vệ quyền phụ nữ, chưa có bộ luật nào thu hút sự quan tâm và song hành của các tổ chức phi chính phủ như Luật Phòng chống Bao lực gia đình. Ngay từ những bản dự thảo đầu tiên cho tới khi thông qua Luật tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XII năm 2007, các chuyên gia hoat động trong lĩnh vực bảo vệ quyền phụ nữ, những người trong cuộc đã có những đóng góp tích cực cho việc hoàn thiện và thông qua luật. Đây cũng là bộ Luật đầu tiên mà sau hơn 1 năm chính thức có hiệu lực, công tác giam sát, đánh giá viêc thực thi Luật đã đươc triển khai thí điểm tại 5 tỉnh, thành phố của Việt Nam là: Hưng Yên, Hòa Bình, Yên Bái, Điện Biên và Lai Châu. Điểm khác biệt của đánh giá này là do tập thể các tổ chức thành viên DOVIPNET thực hiện - những tổ chức đang hoạt động trong lĩnh vực quyền phụ nữ và phòng chống bạo lực đối với phụ nữ tại Việt
1. Nhận thức về Luât phòng chống bạo lực gia đình.
Nhìn lại Luật phòng chống bạo lực gia đình sau một năm có hiệu lực có thể thấy về cơ bản người dân và các cán bộ chính quyền ban ngành đoàn thể đã ít nhiều có cách nhìn đúng về bạo lực gia đình. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng còn có nhiều người chưa nhận thức đầy đủ về vấn đề bạo lực gia đình. Xu hướng quan niệm bạo lực gia đình là chuyện riêng của mỗi nhà và đánh vợ chỉ là cách giáo dục vợ dẫn tới thái độ coi nhẹ các hành vi liên quan đến bạo lực gia đình, làm tổn thương tới phụ nữ nói riêng và nhóm yếu thế nói chung. Mặc dù luật Phòng chống bạo lực ra đời và có hiệu lực được hơn một năm nhưng phần lớn người dân vẫn chưa coi bạo lực trong gia đình là vấn đề xã hội. Trong nhận thức của những người tham gia vẫn còn tồn tại những hiểu lầm mang tính định kiến về nguyên nhân gây ra bạo lực (nguyên nhân về kinh tế, thất học, khó khăn, rượu, ma túy v.v.). Mọi người chưa nhìn nhận được nguyên nhân gốc rễ của bạo lực gia đình là do bất bình đẳng giới cũng như sự phố biến của vấn đề này.
2. Công tác truyền thông về Luật phòng chống bạo lực gia đình
Công tác truyền thông tại địa bàn nghiên cứu đã bước đầu có hiệu quả khi khá nhiều người được hỏi biết về Luật phòng chống bạo lực gia đình. Các hình thức truyền thông phổ biến chủ yếu thông qua loa truyền thanh và lồng ghép vào một số chương trình truyền thông khác nhau tại địa bàn. Một số nơi đã có sáng tạo khi đưa các hình thức truyền thông hấp dẫn, thu hút người dân như truyền thông qua tiểu phẩm, qua các phiên tòa xét xử lưu động. Tuy nhiên phần lớn người dân và cán bộ tại địa phương chưa hiểu đúng và rõ về luật phòng chống bạo lực gia đình.
Trong công tác truyền thông về Luật PCBLGĐ, phụ nữ vẫn đảm nhiệm vai trò chính và họ cũng là thành phần chủ yếu đón nhận những thông tin có liên quan. Hầu hết nam giới và những người gây bạo lực còn khá thờ ơ và thậm chí đứng ngoài cuộc trong việc tiếp thu thông tin và truyền thông tin tới những người xung quanh trong cộng đồng. Điều đó chưa tạo ra những tác động toàn diện trong phòng ngừa và xử lý BLGĐ.
Bên cạnh đó, một số vấn đề đang là rào cản và thách thức trong công tác truyền thông về BLGĐ là năng lực của cán bộ đảm nhiệm việc truyền thông, cơ sở trang thiết bị và kinh phí để thử nghiệm và thực hiện những cách thức truyền thông hiệu quả. Những khó khăn này đang cản trở việc truyền đạt thông tin đến với người dân một cách đúng và đủ.
3. Công tác hỗ trợ những nạn nhân của bạo lực gia đình
Điều ghi nhận lớn nhất đó là các cán bộ, nhất là các cán bộ của HPN cấp xã, thôn đã thông tin tới các nạn nhân về Bộ luật quan trọng này để sự im lặng trong đau khổ được phá vỡ, và từ đó nạn nhân được quan tâm hơn.
Công tác hòa giải, tư vấn tuy quan trọng là vậy, nhưng vẫn bó buộc theo lối mòn khuyên giải người phụ nữ cần cam chịu và trở về nhà, nơi bạo lực vẫn rình rập. Những địa chỉ tin cậy, nhà tạm lánh cho nạn nhân của bạo lực vẫn còn khá xa lạ tại các địa phương. Chính vì vậy, nhiều nạn nhân vẫn đang phải chịu những hình thức bạo lực nghiêm trọng và dai dẳng cho dù Luật đã chính thức có hiệu lực. Biện pháp cấm tiếp xúc đối với người gây bạo lực để bảo vệ nạn nhân còn rất mới và chưa có một trường hợp nào trong nghiên cứu được áp dụng. Nếu không có sự truy cứu trách nhiệm với những người không thực hiện biện pháp này để bảo vệ nạn nhân thì liệu quy định này trong luật có thực tế?
Việc phối hợp giữa các cơ quan, đoàn thể đã ghi rất rõ trong Luật phòng chống bạo lực gia đình (xem chương IV, Luật Phòng chống bạo lực gia đình). Tuy nhiên, công tác này được triển khai trên thực tế còn khá mờ nhạt và hiệu quả thấp khi xử lý các trường hợp BLGĐ cũng như hỗ trợ nạn nhân. Mọi công viêc từ truyền thông đến giải quyết các trường hợp cụ thể, hỗ trơ nạn
nhân vấn được giao phó cho ban hòa giải cấp cơ sở. Điều nghiêm trọng hơn là các ban ngành có liên quan chưa thực sự coi BLGĐ là vấn đề xã hội và chưa ý thức được tính nghiêm trọng của vấn đề trong mối quan hệ với các quyền của phu nữ nên việc xử lý và phòng ngừa bạo lực còn chưa quyết liệt và mang tính cá nhân.
Khó khăn lớn nhất mà cán bộ địa phương nêu lên là kinh phí và sự phối hợp về kinh phí, cả phía chính quyền và bên y tế đều không có một khoản kinh phí nào dành riêng cho phòng chống bạo lực gia đình cũng như hỗ trợ nạn nhân của bạo lực tại các cơ sở y tế.
4. Những khuyến nghị
Định hướng chung công tác tuyên truyền về Luật PCBLGĐ
- Việc nâng cao nhận thức và hiểu biết về Luật PCBLGĐ cần phải làm liên tục và thường xuyên nhằm thay đổi những quan niệm mang tính định kiến về giới và coi bạo lực gia đình chỉ là mâu thuẫn gia đình của người dân là điều kiện rất quan trọng trong hoạt đồng phòng chống bạo lực gia đình.
- Huy động sự tham gia tích cực của nam giới trong phòng chống bạo lực gia đình.
- Nâng cao tính hiệu quả của công tác hòa giải bằng cách trang bị thêm những kỹ năng và kiến thức khi làm việc với nhóm người bị bạo lực. Họ cần phải làm gì khi gặp những trường hợp bị bạo lực (quan trọng là lên tiếng bảo vệ người phụ nữ chứ không phải là hoà giải để cho mọi chuyện lắng dịu và người phụ nữ phải cam chịu sống trong bạo hành).
- Nâng cao nhận thức về tác động và hậu quả của bạo lực gia đình lên cuộc sống và phát triển của trẻ em trong gia đình có bạo lực. Việc chứng kiến những cảnh bạo lực diễn ra trong gia đình sẽ tác động lớn đến tâm sinh lý và phát triển của trẻ em. Cần có chương trình đặc biệt về nâng cao nhận thức về vấn đề bạo hành trong gia đình cho phụ nữ và trẻ em gái để giúp cho phụ nữ và các em gái có kiến thức cần thiết khi đối mặt với bạo hành gia đình (tìm đến ai và ở đâu để trình báo khi bị bạo hành). Những chương trình nâng cao nhận thức này phải được thiết kế phù hợp với trình độ và ngôn ngữ của nhóm dân cư này.
Đối với các cơ quan VH-TT-DL:
- Hỗ trợ, thúc đẩy việc soạn thảo và công bố các Thông tư liên tịch về PCBLGĐ
- Xây dựng một Bản tin riêng về tình hình BLGĐ và các vụ điển hình đã giải quyết hoặc cần theo dõi.
- Công bố về các nội dung về Kế hoạch hành động quốc gia về PCBLGĐ.
- Nghiên cứu lại tính hiệu quả của phong trào “Gia đình văn hóa” có tính đến tiêu chí về vi phạm và xử lý BLGĐ.
- Tổ chức thêm các đợt tuyên truyền về Luật PCBLGĐ và các văn bản hướng dẫn.
- Soạn thảo chế tài khiển trách và xử lý các trường hợp không làm đúng và làm tròn trách nhiệm của mình khi cứu chữa nạn
nhân cũng như can thiệp người gây bạo lực.
- Hướng dẫn cách báo cáo và thống kê về các trường hợp BLGĐ tại địa phương.
Đối với các cơ quan đoàn thể:
- Cần sáng tạo và dũng cảm hơn trong việc can thiệp và báo cáo về các vụ BLGĐ
- Có sự lồng ghép đều trong các hoạt động của các Hội không những chỉ trong một vài dịp trong năm.
- Cập nhật thông tin với các phòng ban khác, đặc biệt từ phía VH-TT và y tế.
- Thử nghiệm một mô hình địa chỉ tin cậy/nhà tạm lánh để trình UB xem xét.
- Có sổ tay ghi chép và thống nhất cách ghi chép theo mẫu cho các cán bộ. Định kỳ theo tháng hoặc theo quỹ, các ghi chép này được gửi về các nơi liên quan.
Đối với các Cơ quan y tế :
- Cập nhật Thông tư Số: 16/2009/TT-BYT- Bộ Y tế ban hành ngày 22/ 9/ 2009
Hướng dẫn việc tiếp nhận, chăm sóc y tế và thống kê, báo cáo đối với người bệnh là nạn nhân bạo lực gia đình tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để hiểu rõ về vai trò của mình trong luật, ngoài điều trị và tư vấn cho nạn nhân, hỗ trợ cơ quan công an về thông tin biểu hiện bạo lực gia đình.
- Có văn bản đề nghị về cách hỗ trợ chi phí y tế cho nạn nhân đối với ngành dọc và UBND địa phương mình.
- Nâng cao nghiệp vụ tư vấn, họp về các trường hợp cần rút kinh nghiệm, sưu tầm các địa chỉ tin cậy/ tạm lánh ở các nơi để dùng khi cần thiết
Đối với các Cơ quan công an:
- Chủ động liên hệ các tổ hòa giải, và bên y tế để nắm bắt tình hình các ca bị bạo lực gia đình. Xem các văn bản hướng dẫn của các ngành y tế, VH-TT có liên quan tới vai trò tham gia của công an để phối hợp được hiệu quả.
- Phản ánh và tham mưu kịp thời các trường hợp thách thức pháp luật của người gây bạo lực để ngăn chặn bạo lực sớm nhất có thể. Hỗ trợ Chủ tịch UBND xã/phường thực hiện Biện pháp cấm tiếp xúc.
- Đề nghị được tập huấn nghiệm vụ riêng về loại tội phạm này.
Đối với các các Chủ tịch UBND xã:
- Cần có hội thảo chia sẻ của các vị lãnh đạo UBND cấp phường xã bởi vì dù được giao nhiều trách nhiệm trong bảo vệ nạn nhân, song vai trò này còn rất mờ nhạt, nếu không nói là phó thác cho cơ quan công an và hội phụ nữ. Trong khi đó nhiều ý kiến cho biết còn phải “chờ” lãnh đạo ủy ban cho ý kiến mới dám thực hiện cách ly hay bắt người gây bạo lực.
- Với nhiều ý kiến phản ánh về tình trạng thiếu kinh phí như hiện nay và các khó khăn về mặt trình độ, nên cán bộ, chủ tịch UBND xã phường cần phải được tạo điều kiện tốt hơn để chỉ đạo và quyết định triển khai các hoạt động truyền thông cũng như dịch vụ bảo vệ nạn nhân một cách hiệu quả
